AN V, 206

Mnisi, jest pięć kajdan serca. Jakich pięć? Tu mnich nie jest wolny od pożądania zmysłowych przyjemności, nie jest wolny od chęci, zauroczenia, pożądliwości, namiętności i pragnienia wobec nich. Gdy tak jest jego serce nie skłania się ku wysiłkowi, poświęceniu, zachowaniu i kontroli. Gdy tak jest, nie jest on wolny od pierwszych kajdan w sercu.

I znów mnich nie jest wolny od pożądania ciała, nie jest wolny od chęci, zauroczenia, pożądliwości, namiętności i pragnienia wobec ciała. Gdy tak jest jego serce nie skłania się ku wysiłkowi, poświęceniu, zachowaniu i kontroli. Gdy tak jest, nie jest on wolny od drugich kajdan w sercu.

I znów mnich nie jest wolny od pożądania materii, nie jest wolny od chęci, zauroczenia, pożądliwości, namiętności i pragnienia wobec materii. Gdy tak jest jego serce nie skłania się ku wysiłkowi, poświęceniu, zachowaniu i kontroli. Gdy tak jest, nie jest on wolny od trzecich kajdan w sercu.

I znów po zjedzeniu i zapełnieniu żołądka mnich trwa ciesząc się tak długo jak ma na to ochotę, przyjemnością odpoczynku, przyjemnością drzemki, przyjemnością spania. Gdy tak jest jego serce nie skłania się ku wysiłkowi, poświęceniu, zachowaniu i kontroli. Gdy tak jest, nie jest on wolny od czwartych kajdan w sercu.

I znów, mnich żyje święte życie aspirując do (odrodzenia się) w jakimś rzędzie bogów w ten sposób: „Przez tą cnotę, te obowiązki, te reguły, czy to święte życie, stanę się (wielkim) bogiem lub jakimś (mniejszym) bogiem”. Gdy tak jest jego serce nie skłania się ku wysiłkowi, poświęceniu, zachowaniu i kontroli. Gdy tak jest, nie jest on wolny od piątych kajdan w sercu. Takie, mnisi, jest te pięć kajdan serca.

AN III, 101

Mnisi, są toporne zanieczyszczenia złota, ziemia, i małe i większe kamyki. Oczyszczacz czy jego pomocnik wpierw wkłada złoto do naczynia, i myje je, płucze i oczyszcza. Kiedy te zanieczyszczenia zostały usunięte i wyeliminowane, ciągle pozostają średniej wielkości zanieczyszczenia: subtelne kamyczki i piasek. Oczyszczacz czy jego pomocnik wpierw znów myje je, płucze i oczyszcza. Kiedy to zostało usunięte i wyeliminowane, ciągle pozostają średniej wielkości zanieczyszczenia: subtelny piasek i czarny pył. Oczyszczacz czy jego pomocnik wpierw znów myje je, płucze i oczyszcza. Kiedy to zostało usunięte i wyeliminowane, pozostają tylko ziarna złota.

Złotnik czy jego pomocnik, wkładają złoto do odpowiedniego naczynia i dmucha nań, roztapia, i ogrzewa. Ale nawet mimo tego, że to zostało wykonane, złoto nie jest jeszcze w pełni gotowe i brudy nie zostały jeszcze całkowicie usunięte. Złoto nie jest jeszcze kowalne, podatne, i świetliste, ale ciągle kruche i nieodpowiednie do pracy.

Ale złotnik czy jego pomocnik kontynuuje dmuchanie nań, roztapianie i ogrzewanie i nadchodzi czas, gdy złoto jest gotowe i skazy zostały całkowicie usunięte, także złoto staje się kowalne, podatne, i świetliste, plastyczne i odpowiednie do pracy. Wtedy jakikolwiek rodzaj ornamentu złotnik chce z niego wykonać – czy to bransoletę, kolczyki, naszyjnik, czy złotą ozdobę – może zrealizować swój zamiar.

Tak też, mnisi, kiedy mnich poświęca się wyższemu umysłowi, są u niego obecne toporne skalania: cielesnego, werbalnego i mentalnego zachowania. Gorliwy, zdolny mnich, porzuca, usuwa, niszczy je. Kiedy to zostało wykonane, ciągle pozostają średnie skalania: zmysłowe myśli, myśli złej woli, i myśli o krzywdzeniu. Gorliwy, zdolny mnich, porzuca, usuwa, niszczy je. Kiedy to zostało wykonane, ciągle pozostają subtelne skalania: myśli o rodzinie, myśli o jego kraju, i myśli dotyczące reputacji. Gorliwy, zdolny mnich porzuca, usuwa, niszczy je. Kiedy to zostało wykonane, ciągle pozostają myśli związane z Dhammą. Ta koncentracja nie jest spokojna i doskonała, zdobyta nie przez pełne uspokojenie, bez osiągnięcia zjednoczenia, i jest wiedziona i ograniczana przez siłowe wyparcie [skalań].

Ale, mnisi, nadchodzi czas, gdy jego umysł staje się stabilny, ułożony, zjednoczony i skoncentrowany. Ta koncentracja jest spokojna i doskonała, zdobyta przez pełne uspokojenie z osiągniętym zjednoczeniem i nie jest wiedziona i ograniczana przez siłowe wyparcie [skalań]. Wtedy, gdy jest do tego odpowiednia baza, jest zdolny do zrealizowania jakiegokolwiek stanu dającego się zrealizować przez bezpośrednią wiedzę, ku któremu mógłby skierować swój umysł.

Jeżeli chce: 'Niech władam rozlicznymi rodzajami nadnaturalnych mocy: będąc jednym niech stanę się wieloma, będąc wieloma niech stanę się jednym; niech przechodzę bez przeszkód przez mur, przez ogrodzenie, przez górę jak przez przestrzeń, niech zanurzam się i wynurzam z ziemi jakby była to woda; niech chodzę po powierzchni wody jakby była to ziemia; siedząc ze skrzyżowanymi nogami niech podróżuję w powietrzu jak uskrzydlony ptak; swoją ręką niech dotykam księżyca i słońca, tak możnych tak potężnych; niech władam cielesnym mistrzostwem nawet tak daleko jak świat Brahmy' – może to zrealizować, gdy jest do tego odpowiednia baza.

Jeżeli chce: 'Niech elementem boskiego ucha, co oczyszczone i przewyższające ludzkie, słyszę oba rodzaje dźwięków, niebiańskie i ludzkie, te które są odległe jak również te bliskie' – może to zrealizować, gdy jest do tego odpowiednia baza.

Jeżeli chce: 'Niech swym umysłem badam umysły innych istot, innych osób. Niech rozumiem umysł skażony przez pożądanie jako umysł skażony przez pożądanie i umysł nieskażony przez pożądanie jako umysł nieskażony przez pożądanie; niech rozumiem umysł skażony przez nienawiść jako umysł skażony przez nienawiść i umysł nieskażony przez nienawiść jako umysł nieskażony przez nienawiść; niech rozumiem umysł skażony przez złudzenie jako umysł skażony przez złudzenie i umysł nieskażony przez złudzenie jako umysł nieskażony przez złudzenie; niech rozumiem umysł zjednoczony jako umysł zjednoczony i umysł rozproszony jako umysł rozproszony, niech rozumiem umysł wzniosły jako umysł wzniosły i umysł bez wzniosłości jako umysł bez wzniosłości; niech rozumiem umysł wychodzący poza jako umysł wychodzący poza i umysł nie wychodzący poza jako umysł nie wychodzący poza; niech rozumiem umysł skoncentrowany jako skoncentrowany i nieskoncentrowany umysł jako umysł nieskoncentrowany; niech rozumiem umysł wyzwolony jako umysł wyzwolony i umysł niewyzwolony jako umysł niewyzwolony' – może to zrealizować, gdy jest do tego odpowiednia baza.

Jeżeli chce: 'Niech wspominam swe rozliczne przeszłe życia: jedne narodziny, drugie narodziny, trzecie narodziny, czwarte narodziny, piąte narodziny, dziesięć narodzin, dwadzieścia narodzin, trzydzieści narodzin, czterdzieści narodzin, pięćdziesiąt narodzin, sto narodzin, tysiąc narodzin, sto tysięcy narodzin, wiele eonów kurczenia się wszechświata, wiele eonów rozciągania się wszechświata, wiele eonów kurczenia i rozciągania się wszechświata. Tu miałem takie imię, byłem takiego rodu, tak wyglądałem, taki był mój pokarm, takie było moje doświadczenie przyjemności i bólu, taki okres mojego życia, umierając tam, pojawiłem się gdzie indziej i tam też miałem takie imię, byłem takiego rodu, taki był mój wygląd, taki był mój pokarm... pojawiłem się tu. Tak z detalami i szczegółami niech wspominam swe rozliczne życia' – może to zrealizować, gdy jest do tego odpowiednia baza.

Jeżeli chce: 'Niech boskim okiem co oczyszczone i przewyższające ludzkie, widzę istoty umierające i pojawiające się ponownie, podrzędne i nadrzędne, piękne i brzydkie, szczęśliwe i nieszczęśliwe. Niech rozumiem jak istoty przechodzą zgodnie z ich działaniami tak: 'Te wartościowe istoty, które źle prowadziły się ciałem mową i umysłem, lżące szlachetnych, błędne w swoich poglądach, kierujące się w swych działaniach błędnym poglądem, po rozpadzie ciała, po śmierci, pojawiły się w stanie deprywacji, złej destynacji, zatraceniu, nawet w piekle; ale te wartościowe istoty, które dobrze się prowadziły ciałem, mową i umysłem, nie lżące szlachetnych, właściwe w swych poglądach, kierujące się w swych działaniach właściwym poglądem, po rozpadzie ciała, po śmierci, pojawiły się w dobrej destynacji, nawet w niebiańskim świecie'. Tak boskim okiem, co oczyszczone i przewyższające ludzkie, niech widzę istoty umierające i pojawiające się ponownie, podrzędne i nadrzędne, piękne i brzydkie, szczęśliwe i nieszczęśliwe i niech rozumiem jak istoty przechodzą zgodnie ze swoimi działaniami' – może to zrealizować, gdy jest do tego odpowiednia baza.

Jeżeli chce: 'Niech przez realizację samemu dla siebie z bezpośrednią wiedzą, tutaj i teraz wkroczę i trwam w wyzwoleniu umysłu i wyzwoleniu przez zrozumienie co bez skaz przez wyczerpanie skaz' - może to zrealizować, gdy jest do tego odpowiednia baza.

AN II, 138

Mnisi, są tu dwie rzeczy. Jakie dwie? Oczyszczanie swego umysłu i nie trzymanie się niczego w świecie. Takie są te dwie rzeczy.

AN III, 33

Wtedy czcigodny Sariputta podszedł do Zrealizowanego, złożył mu hołd, i usiadł z boku. Zrealizowany rzekł do niego: „Sariputto, mogę uczyć Dhammy w skrócie, mogę uczyć Dhammy szczegółowo; mogę uczyć Dhammy w skrócie i szczegółowo. To ci, którzy by mogli zrozumieć, są rzadkością”.

„To czas na to, o Zrealizowany. To czas na to, o Pomyślny. Zrealizowany powinien uczyć Dhammy w skrócie, powinien uczyć Dhammy szczegółowo; powinien uczyć Dhammy w skrócie i szczegółowo. Będą tacy, co potrafią zrozumieć tą Dhammę”.

„Zatem Siariputto, powinieneś się trenować w ten sposób: 'Nie będzie ja-twórczości, moje-twórczości i dogłębnych tendencji do wyobrażenia w odniesieniu do tego świadomego ciała; nie będzie ja-twórczości, moje-twórczości i dogłębnych tendencji do wyobrażenia w odniesieniu do wszystkich zewnętrznych znaków; i wkroczę i będę trwał w w wyzwoleniu umysłu, wyzwoleniu przez zrozumienie, dzięki któremu nie będzie już dłużej ja-twórczości, moje-twórczości i dogłębnych tendencji do wyobrażenia dla tego kto wkroczył i trwa w tym wyzwoleniu'. To w ten sposób, Sariputto, powinieneś trenować.

Kiedy, Sariputto, u mnicha ja-twórczość, moje-twórczość i dogłębna tendencja do wyobrażenia, odnośnie do tego świadomego ciała są nieobecne; ja-twórczość i moje-twórczość, i dogłębna tendencja do wyobrażenia, odnośnie do wszystkich zewnętrznych znaków są nieobecne; i wkroczył on i trwa w takim wyzwoleniu umysłu, wyzwoleniu przez zrozumienie, dzięki któremu nie ma ja-twórczości i moje-twórczości, i dogłębnej tendencji do wyobrażenia, dla tego kto wkroczył i trwa w nim, jest on nazywany mnichem, który odciął pragnienie, usunął pęto, i przez całkowite przebicie się przez wyobrażenie, uczynił koniec cierpienia. I to w odniesieniu do tego, powiedziałem w Parayana, w 'Pytaniach Udaya':

Porzucenie obu

Zmysłowych percepcji i przygnębienia;

Usunięcie otępienia

Ochrona przed wyrzutami sumienia,

Oczyszczona równowaga i uważność

Poprzedzane przez refleksję o Dhammie,

To powiadam, jest wyzwolenie przez finałową wiedzę,

Zniszczenie ignorancji”.

Wyzwolenie umysłu

„Czcigodny panie, pewni starsi mnisi przyszli do mnie i powiedzieli to: „Gospodarzu, rozwiń niezmierzalne wyzwolenie umysłu”, a pewni starsi mnisi powiedzieli to: „Gospodarzu rozwiń wzniosłe wyzwolenie umysłu”. I teraz czcigodny panie, co do tego niezmierzalnego wyzwolenia umysłu i wzniosłego wyzwolenia umysłu, czy te stany różnią się w znaczeniu i słowie, czy mają takie samo znaczenie a tylko różnią się słowami?”

„Powiedz jak się tobie wydaje, gospodarzu. Po tym będzie ci to wyjaśnione”. „Czcigodny panie, myślę, że jest tak: co do niezmierzalnego wyzwolenia umysłu i wzniosłego wyzwolenia umysłu, te stany są takie same w znaczeniu a różnią się tylko słowami”.

„Gospodarzu, co do niemierzalnego wyzwolenia umysłu i wzniosłego wyzwolenia umysłu, te stany różnią się w znaczeniu i słowie co może być przedstawione w następujący sposób.

Czym jest niezmieralne wyzwolenie umysłu? Tu mnich trwa wypełniając jedną czwartą umysłu przyjaznością i tak samo drugą część, tak samo trzecią część i tak samo czwartą część i także poniżej jak i powyżej i dookoła; trwa rozciągając równo na cały świat swój umysł przepełniony przyjaznością, obfity, wzniosły, niezmierzalny i wolny od dolegliwości. Tu mnich trwa wypełniając jedną czwartą umysłu radością i tak samo drugą część, tak samo trzecią część i tak samo czwartą część i także poniżej jak i powyżej i dookoła; trwa rozciągając równo na cały świat swój umysł przepełniony radością, obfity, wzniosły, niezmierzalny i wolny od dolegliwości. Tu mnich trwa wypełniając jedną czwartą umysłu współczuciem i tak samo drugą część, tak samo trzecią część i tak samo czwartą część i także poniżej jak i powyżej i dookoła; trwa rozciągając równo na cały świat swój umysł przepełniony współczuciem, obfity, wzniosły, niezmierzalny i wolny od dolegliwości. Tu mnich trwa wypełniając jedną czwartą umysłu równowagą i tak samo drugą część, tak samo trzecią część i tak samo czwartą część i także poniżej jak i powyżej i dookoła; trwa rozciągając równo na cały świat swój umysł przepełniony równowagą, obfity, wzniosły, niezmierzalny i wolny od dolegliwości.

Czym jest wzniosłe wyzwolenie umysłu? Tu mnich trwa zdecydowany na rozciągnięcie na obszarze jako wzniosłego, jednego korzenia drzewa. To jest nazywane wzniosłym wyzwoleniem umysłu. Tu mnich trwa zdecydowany na rozciągnięcie na obszarze jako wzniosłego, dwóch lub trzech korzeni drzewa ... jednej wioski ... dwóch lub trzech wiosek ... jednego dużego królestwa ... dwóch, trzech dużych królestw ... oceanu. To jest nazywane wzniosłym wyzwoleniem umysłu. To jest sposób w jaki może być poznane, że stany te są różne w znaczeniu i różne w słowie.

Są te cztery rodzaje ponownego pojawienia się istot. Jakie cztery? Tu ktoś trwa zdecydowany na rozciągnięcie tak oto: „ograniczone promieniowanie”. Po rozpadzie ciała, po śmierci pojawia się w towarzystwie bogów o ograniczonym promieniowaniu. Tu ktoś trwa zdecydowany na rozciągnięcie tak oto: „niezmierzone promieniowanie”. Po rozpadzie ciała, po śmierci pojawia się w towarzystwie bogów o niezmierzonym promieniowaniu. Tu ktoś trwa zdecydowany na rozciągnięcie tak oto: „skalane promieniowanie”. Po rozpadzie ciała, po śmierci pojawia się w towarzystwie bogów o skalanym promieniowaniu. Tu ktoś trwa zdecydowany na rozciągnięcie tak oto: „nieskalane promieniowanie”. Po rozpadzie ciała, po śmierci pojawia się w towarzystwie bogów o nieskalanym promieniowaniu. Takie są te cztery rodzaje ponownego pojawiania się istot.

Może się zdarzyć, że bogowie ci zbierają się razem. Kiedy tak czynią, to co jest widoczne to różnica w ich postaciach a nie różnica w ich promieniowaniu. Załóżmy, że człowiek wniósł wiele oliwnych lamp do domu, wtedy to co jest widoczne to różnica ich płomieni a nie różnica w ich promieniowaniu. Tak też może się zdarzyć że bogowie ci zbierają się razem. Kiedy tak czynią, to co jest widoczne to różnica w ich postaciach a nie różnica w ich promieniowaniu.

Może się zdarzyć, że bogowie odchodzą z takiego miejsca. Kiedy to czynią, to co jest widoczne to różnica w ich postaciach a także różnica w ich promieniowaniu. To tak jak człowiek zaczynający usuwać lampy z domu, wtedy widoczna jest różnica między ich płomieniami jak i w promieniowaniu.

To nie tak, że bogowie ci myślą: 'To nasze życie jest trwałe, ciągłe i wieczne' ale raczej gdziekolwiek ci bogowie żyją, w tym się rozmiłowują. Załóżmy, że muchy są niesione w torbie czy w koszu, nie będą one myśleć 'To nasze życie jest trwałe, ciągłe i wieczne', ale raczej gdziekolwiek te muchy będą żyły, w tym będą rozmiłowane”.

Kiedy to zostało powiedziane, czcigodny Abhiya Kaccana rzekł do czcigodnego Anuruddhy: „Dobrze, czcigodny Anuruddho. Jest tu następne pytanie, które mogę zadać: Czy wszyscy ci promieniujący bogowie są o ograniczonym promieniowaniu? Czy są tacy o niezmierzalnym promieniowaniu?” „Zgodnie z czynnikiem (rozróżniającym rodzaj ich istnienia) są pewni bogowie o ograniczonym promieniowaniu a pewni o niezmierzalnym promieniowaniu”.

„Czcigodny Anuruddho, jaki jest powód, jaki warunek na to, że podczas gdy bogowie ci pojawili się ponownie w jednym rzędzie bogów, pewni są o ograniczonym promieniowaniu a pewni o niezmierzalnym promieniowaniu?”

15. „Co do tego, przyjacielu Kaccana, w odpowiedzi zadam ci pytanie. Odpowiedz jak uważasz. Jak ci się wydaje, przyjacielu Kaccana: mnich który trwa zdecydowany na rozciągnięcie jednego korzenia drzewa i mnich który trwa zdecydowany na rozciągnięcie dwóch lub trzech korzeni drzew, który z tych mnichów rozwinął bardziej wzniosły umysł?” „Drugi, czcigodny panie”.

„Jak ci się wydaje, przyjacielu Kaccana, mnich który trwa zdecydowany na rozciągnięcie dwóch lub trzech korzeni drzew i mnich który trwa zdecydowany na rozciągnięcie jednej wioski który z tych mnichów rozwinął bardziej wzniosły umysł?” „Drugi, czcigodny panie”.

... jednej wioski ... dwóch wiosek ... trzech wiosek, który z tych mnichów rozwinął bardziej wzniosły umysł?” „Drugi, czcigodny panie”.

... dwóch lub trzech wiosek ... jednego dużego królestwa, który z tych mnichów rozwinął bardziej wzniosły umysł?” „Drugi, czcigodny panie”.

... jednego wielkiego królestwa ... dwóch lub trzech królestw, który z tych mnichów rozwinął bardziej wzniosły umysł?” „Drugi, czcigodny panie”.

... dwóch lub trzech wielkich królestw ... oceanu, który z tych mnichów rozwinął bardziej wzniosły umysł?” „Drugi, czcigodny panie”.

„To jest powód, przyjacielu Kaccana, to jest warunek na to, że ci bogowie pojawiając się ponownie w pojedynczym rzędzie bogów, pewni z nich są o ograniczonym promieniowaniu a pewni z nich o niezmierzonym promieniowaniu”.

„Dobrze, czcigodny Anuruddho. Jest jeszcze dalsze pytanie które mogę zadać: Czy wszyscy ci promieniści bogowie są o skalanym promieniowaniu? Czy pewni z nich są o czystym promieniowaniu?” „Zgodnie z czynnikiem (rozróżniającym rodzaj ich istnienia) są pewni bogowie o skalanym promieniowaniu a pewni o czystym promieniowaniu”.

„Czcigodny Anuruddho, jaki jest powód, jaki warunek na to, że podczas gdy bogowie ci pojawili się ponownie w jednym rzędzie bogów, pewni są o skalanym promieniowaniu a pewni o czystym promieniowaniu?”

„Co do tego, przyjacielu Kaccana, dam ci przykład, gdyż pewni mądrzy ludzie przy pomocy przykładu zrozumieją znaczenie tego co zostało powiedziane. Załóżmy, że olej płonącej lampy jest nieczysty i jej knot także jest nieczysty, wtedy z powodu oleju i knota pali się jakby mrocznie, tak też tu pewien mnich trwa zdecydowany na obszarze ze skalanym promieniowaniem: jego cielesna inercja nie jest całkowicie uspokojona, stany letargiczne i senność nie są całkowicie wyeliminowane, niepokój i zmartwienia nie są całkowicie usunięte; z tego powodu praktykuje on jhanę jakby mrocznie. Po rozpadzie ciała, po śmierci pojawia się w towarzystwie bogów o skalanym promieniowaniu. Załóżmy, że olej płonącej lampy jest czysty i jej knot jest czysty wtedy z powodu czystości oleju i knota nie pali się jakby mrocznie, tak też tu pewien mnich trwa zdecydowany na obszarze z nieskalanym promieniowaniem: jego cielesna inercja jest całkowicie uspokojona, stany letargiczne i senność są całkowicie wyeliminowane, niepokój i zmartwienia są całkowicie usunięte; z tego powodu nie praktykuje on jhany jakby mrocznie. Po rozpadzie ciała, po śmierci pojawia się w towarzystwie bogów o czystym promieniowaniu. To jest powód, to jest warunek na to, że podczas gdy ci bogowie pojawiają się ponownie w pojedynczym rzędzie bogów, niektórzy z nich są o skalanym promieniowaniu a niektórzy o czystym promieniowaniu”.

M 127

Wejście i trwanie w pustce

W rzeczy samej, Anando, ten mnich, rozmiłowany w towarzystwie, cieszący się towarzystwem, poświęcający się towarzystwu, cieszący się społecznością, radujący się społecznością, znajdujący satysfakcję w społeczności - by doszedł do uzyskania błogosławieństwa wyrzeczenia, błogosławieństwa odosobnienia, błogosławieństwa spokoju, błogosławieństwa oświecenia, na życzenie, bez kłopotów i w pełni - to niemożliwe. Ale gdy mnich żyje samotnie, poza społecznością, to może on oczekiwać, że dojdzie do uzyskania błogosławieństwa wyrzeczenia, błogosławieństwa odosobnienia, błogosławieństwa spokoju, błogosławieństwa oświecenia, na życzenie, bez kłopotów i w pełni - to możliwe.

W rzeczy samej, Anando, ten mnich, rozmiłowany w towarzystwie, cieszący się towarzystwem, poświęcający się towarzystwu, cieszący się społecznością, radujący się społecznością, znajdujący satysfakcję w społeczności, by wkroczył i trwał w czasowym, czy trwałym wyzwoleniu umysłu - to niemożliwe. Ale gdy mnich żyje samotnie, poza społecznością, to może on oczekiwać, że wkroczy i będzie trwał w czasowym czy trwałym i niezachwianym wyzwoleniu umysłu - to możliwe.

Nie widzę Anando nawet jednej materialnej formy przez której zmianę i przekształcenie nie powstałby żal i płacz, ból i smutek w tym kto rozmiłował się niej i czerpał z tego radość.

Ale jest przebywanie, odkryte przez Tathagatę, mianowicie wejście i trwanie w pustce wewnętrznej przez nie wnoszenie do umysłu żadnych znaków. Jeżeli Tathagata trwa tak w tym przebywaniu i jest odwiedzany przez mnichów czy mniszki, przez świeckich wyznawców, mężczyzn i kobiety, przez nauczycieli innych sekt lub ich zwolenników, to przy takich okazjach, gdyż jego umysł dąży do odosobnienia, jest oderwany, rozmiłowany w wyrzeczeniu i zakończył ze wszelkimi stanami wywołującymi skazy, Tathagata będzie dawał tylko taką mowę która jest związana z wyproszeniem.

Zatem Anando, jeżeli mnich pragnie: "Żebym potrafił wejść i trwać w pustce wewnętrznej", to ten mnich powinien uspokoić, ustabilizować, zjednoczyć i skoncentrować umysł wewnętrznie.

M 122

Przypowieść o ogniu

"Kiedy umysł mnicha jest wyzwolony w ten sposób, mistrzu Gotama, gdzie pojawia się on ponownie (po śmierci)?" "Vaccha, (zwrot) 'pojawia się ponownie' nie ma tu zastosowania". "Zatem, mistrzu Gotama, nie pojawia się on ponownie?" "Vaccha, (zwrot) 'nie pojawia się ponownie' nie ma tu zastosowania". "Zatem mistrzu Gotama, zarówno się pojawia ponownie jak i nie pojawia się ponownie?" "Vaccha, (zwrot) 'zarówno się pojawia ponownie jak i nie pojawia się ponownie' nie ma tu zastosowania". "Zatem, mistrzu Gotama, ani się pojawia ponownie ani nie pojawia ponownie?" Vaccha, (zwrot) 'ani się pojawia ponownie ani nie pojawia ponownie' nie ma tu zastosowania".

"Mistrz Gotama po otrzymaniu każdego z tych pytań odpowiada, że nie ma ono zastosowania. Tu mistrzu Gotama, popadłem w niewiedzę i pomieszanie i ta ilość zaufania jaką darzyłem mistrza Gotamę z uwagi ma poprzednie rozmowy, zupełnie zniknęła".

"Dość twojej niewiedzy i twojego pomieszania, Vaccha. Ta Dhamma jest głęboka, trudna do zobaczenia i trudna do odkrycia. To najspokojniejszy i nadrzędny cel ze wszystkich, nieosiągalny przez samo rozumowanie, subtelny, dla doświadczenia przez ludzi mądrych. Poznanie jej jest trudne dla ciebie, mającego inne poglądy, inny wybór, inne preferencje, gdy twój trening jest inny, gdy twój nauczyciel doktryny jest inny. Dlatego w odpowiedzi zadam ci pytanie. Odpowiedz jak uważasz.

Jak ci się wydaje, Vaccha, załóżmy. że przed tobą paliłby się ogień, czy wiedziałbyś: 'Ogień pali się przede mną?'" "Tak, czcigodny panie". "Vaccha, gdyby ktoś spytał cię tak: 'Od czego ten płonący ogień zależy?'" "Tak zapytany, mistrzu Gotama odpowiem: 'Ten ogień palący się przede mną, płonie zależnie od trawy i patyków'". "Gdyby ogień palący się przed tobą wygasł, czy wiedziałbyś tak: 'Ogień palący się przede mną wygasł?'" "Tak, czcigodny panie". "Gdyby ktoś spytał cię; 'W jakim kierunku wygasły ogień się udał, na wschód, zachód, północ, czy południe?' Tak zapytany jaką dałbyś odpowiedź?" "To nie ma zastosowania, mistrzu Gotama. Ogień pali się zależnie od trawy i patyków jako opału, gdy opał się kończy i nie ma dalszego podtrzymania przez opał, jest on bez opału, uznawany za wygaszony".

"Tak też, Vaccha, przy opisywaniu Tathagaty, materialna forma przez którą Tathagata mógłby być opisany, została zaniechana przez Tathagatę, ucięta u korzenia, potraktowana jak palmowy pieniek, usunięty tak, że nie jest już dłużej podmiotem przyszłego pojawienia się. Vaccha, Tathagata jest uwolniony od rozpoznania jako materialna forma, jest on głęboki, niezmierzony, niezgłębiony, jak ocean. (Zwrot) 'pojawia się ponownie' nie ma zastosowania, (zwrot) 'nie pojawia się ponowienie' nie ma zastosowania, (zwrot) 'zarówno się pojawia ponownie jak i nie pojawia się ponownie', nie ma zastosowania, (zwrot) 'ani się pojawia ponownie ani nie pojawia się ponownie' nie ma zastosowania. Przy opisywaniu Tathagaty, uczucie... percepcja ...determinacje... świadomość przez którą Tathagata mógłby być opisany, została zaniechana przez Tathagatę, ucięta u korzenia, potraktowana jak palmowy pieniek, usunięty tak, że nie jest już dłużej podmiotem przyszłego pojawienia się. Vaccha, Tathagata jest uwolniony od rozpoznania jako świadomość, jest on głęboki, niezmierzony, niezgłębiony, jak ocean". (Zwrot) 'pojawia się ponownie' nie ma zastosowania, (zwrot) 'nie pojawia się ponowienie' nie ma zastosowania, (zwrot) 'zarówno się pojawia ponownie jak i nie pojawia się ponownie', nie ma zastosowania, (zwrot) 'ani się pojawia ponownie ani nie pojawia się ponownie' nie ma zastosowania".

M 72

Wyzwolenie umysłu

"Przyjacielu, ile warunków jest potrzebnych do wyzwolenia umysłu co ani bolesne ani przyjemne?" "Przyjacielu, są na to cztery warunki, po zaniechaniu przyjemności i bólu z uprzednim zanikiem radości i smutku, mnich wkracza i trwa w czwartej jhanie, charakteryzującej się ani bólem ani przyjemnością oraz oczyszczoną uważnością dzięki równowadze".

"Przyjacielu, ile warunków jest potrzebnych do wyzwolenia umysłu bez znaków? Przyjacielu, są na to dwa warunki: brak skierowania uwagi na wszystkie znaki i skierowanie uwagi na element bez znaków. Takie są dwa warunki na osiągnięcie wyzwolenia umysłu bez znaków".

"Przyjacielu, ile warunków jest potrzebnych do utrzymania wyzwolenia umysłu bez znaków?" "Przyjacielu, są na to trzy warunki: brak skierowania uwagi na wszystkie znaki, skierowanie uwagi na element bez znaków i uprzednia determinacja (okresu utrzymania). Takie są trzy warunki na utrzymanie wyzwolenia umysłu bez znaków".

"Przyjacielu, ile warunków jest potrzebnych do wyjścia z wyzwolenia umysłu bez znaków?" "Przyjacielu, są do tego potrzebne dwa warunki, skierowanie uwagi na wszystkie znaki i brak skierowania uwagi na element bez znaków".

"Przyjacielu, bezgraniczne wyzwolenie umysłu i te przez nicość i te przez pustkę i te co bez znaków: czy stany te są różne w znaczeniu i w nazwie, czy znaczą to samo a różnią się tylko nazwą?" "Przyjacielu, jest sposób w który te stany różnią się znaczeniem jak i nazwą i jest też sposób w który różnią się tylko nazwą a są o jednym znaczeniu.

A w jaki sposób różnią się znaczeniem i nazwą? Tu mnich trwa z umysłem przepełnionym przyjaznością, rozciągając to na jedną kwartę, jak i na drugą, jak i na trzecią, jak i na czwartą, tak też powyżej, poniżej, dookoła i wszędzie w stosunku do wszystkich jak i do siebie, trwa on z umysłem wzniosłym, niezmierzonym, przepełnionym przyjaznością, bez okrucieństwa, czy trosk, rozciągając go na cały świat. Trwa on z umysłem przepełnionym współczuciem ... radością ... równowagą ... bez okrucieństwa czy trosk, rozciągając go na cały świat. To nazywa się bezgranicznym wyzwoleniem umysłu.

A co jest wyzwoleniem umysłu przez nicość? Tu całkowicie przekroczywszy bazę nieskończonej świadomości, świadomy tego: 'Tu nic nie ma' mnich wkracza i trwa w bazie nicości. To nazywa się wyzwoleniem umysłu przez nicość.

A co jest wyzwoleniem umysłu przez pustkę? Tu mnich po udaniu się do lasu, czy korzenia drzewa, czy pustej chatki rozważa tak:'To jest puste od ja i tego co naliży do ja'. To nazywa się wyzwoleniem umysłu przez pustkę.

A czym jest wyzwolenie umysłu bez znaków? Tu przez brak skierowania uwagi na wszystkie znaki, mnich wkracza i trwa w koncentracji umysłu bez znaków. To nazywa się wyzwoleniem umysłu bez znaków. W taki sposób te stany różnią się w znaczeniu jak i nazwie.

A w jaki sposób te stany różnią się tylko nazwami a są jednakiego znaczenia? Pożądanie tworzy granice, nienawiść tworzy granice, złudzenie tworzy granice. U mnicha z wyczerpanymi skazami te stany są zaniechane, zlikwidowane, niezdolne do przyszłego pojawienia się. Ze wszystkich rodzajów wyzwolenia umysłu, tych co bezgraniczne, niezachwiane wyzwolenie umysłu jest uznawane za najlepsze. I te niezachwiane wyzwolenie umysłu jest puste od pożądania, puste od nienawiści i puste od złudzenia.

Pożądanie jest posiadane, nienawiść jest posiadana, złudzenie jest posiadane. U mnicha ze zniszczonymi skazami, te stany są zaniechane, zlikwidowane, niezdolne do przyszłego pojawienia się. Ze wszystkich rodzajów wyzwolenia umysłu, tych przez nicość (jako nie posiadanie) niezachwiane wyzwolenie umysłu jest uznawane za najlepsze. I te niezachwiane wyzwolenie umysłu jest puste od pożądania, puste od nienawiści i puste od złudzenia.

Pożądanie czyni znaki, nienawiść czyni znaki, złudzenie czyni znaki. U mnicha ze zniszczonymi skazami, stany te są zaniechane, zlikwidowane, niezdolne do przyszłego pojawienia się. Ze wszystkich rodzajów wyzwolenia umysłu, które są bez znaków, niezachwiane wyzwolenie umysłu jest uznawane za najlepsze. I te niezachwiane wyzwolenie umysłu jest puste od pożądania, puste od nienawiści i puste od złudzenia. W taki sposób stany te różnią się nazwami a są jednakiego znaczenia".

M 43