AN IV, 138

Mnisi, są te cztery rodzaje osób w świecie. Jakie cztery? Osoba która odeszła na odosobnienie ciałem ale nie umysłem; osoba która nie odeszła na odosobnienie ciałem, ale odeszła na odosobnienie umysłem; osoba która nie odeszła na odosobnienie ani ciałem ani umysłem; i osoba która odeszła na odosobnienie ciałem i umysłem.

A jak, mnisi, osoba odeszła na odosobnienie ciałem ale nie umysłem? Tu, pewna osoba udaje się do odległych miejsc w gąszczach lasów i dżungli, ale myśli zmysłowe myśli, myśli złej woli, i myśli o krzywdzeniu. To w ten sposób, ta osoba odeszła na odosobnienie ciałem ale nie umysłem.

A jak, mnisi, osoba nie odeszła na odosobnienie ciałem, ale odeszła na odosobnienie umysłem? Tu, pewna osoba nie udaje się do odległych miejsc w gąszczach lasów i dżungli, ale myśli myśli wyrzeczenia, myśli dobrej woli, i myśli o nie-krzywdzeniu. To w ten sposób, ta osoba nie odeszła na odosobnienie ciałem, ale odeszła na odosobnienie umysłem.

A jak, mnisi, osoba nie odeszła na odosobnienie ani ciałem ani umysłem? Tu, pewna osoba nie udaje się do odległych miejsc w gąszczach lasów i dżungli, ale myśli zmysłowe myśli, myśli złej woli, i myśli o krzywdzeniu.

A jak, mnisi, osoba odeszła na odosobnienie ciałem i umysłem? Tu, pewna osoba udaje się do odległych miejsc w gąszczach lasów i dżungli, i myśli myśli wyrzeczenia, myśli dobrej woli, i myśli o nie-krzywdzeniu.

Takie, mnisi, są te cztery rodzaje osób w świecie.

AN IV, 35 - mistrzostwo nad drogami myśli

Przy pewnej okazji Zrealizowany mieszkał w Rajagaha, w Bambusowym Gaju, w sanktuarium wiewiórek. Wtedy bramin Vassakara, główny minister Magadha, podszedł do Zrealizowanego i wymienił z nim pozdrowienia, a kiedy kurtuazyjna i grzecznościowa wymiana zdań została zakończona, usiadł z boku i powiedział do Zrealizowanego:

„Mistrzu Gotama, opisujemy posiadającego cztery cechy jako wielkiego człowieka z wielką mądrością. Jakie cztery? Tu, ktoś jest wysoce uczony w różnych polach nauki. Rozumie znaczenie różnych twierdzeń, tak że może powiedzieć: 'To znaczenie tego twierdzenia; to znaczenie tamtego twierdzenia'. Ma dobrą pamięć, pamięta i przypomina sobie co zostało zrobione i powiedziane dawno temu. Jest obeznany i zręczny w wykonywaniu różnych prac gospodarza; posiada trzeźwy osąd na ich temat, ażeby móc je przeprowadzać i aranżować odpowiednio. Opisujemy posiadającego te cztery cechy jako wielkiego człowieka z wielką mądrością. Jeżeli Mistrz Gotama myśli, że to co mówię winno być zaaprobowane, nich to zaaprobuje. Jeżeli Mistrz Gotama myśli, że to co mówię winno być odrzucone, nich to odrzuci”.

„Ani nie aaprobuję twojego twierdzenia, braminie, ani go nie odrzucę. Raczej, opisuję posiadającego cztery cechy jako wielkiego człowieka z wielką mądrością. Jakie cztery? Tu, praktykuje on dla dobra i szczęścia wielu ludzi; jest tym który ustanowił wielu ludzi w szlachetnej metodzie, to jest w dobroci Dhammy. Myśli cokolwiek chce pomyśleć i nie myśli niczego czego nie chce myśleć; wybiera cokolwiek chce wybrać i nie wybiera niczego czego nie chce wybrać; w taki sposób osiągnął mistrzostwo nad drogami myśli. Uzyskuje na życzenie, bez kłopotu czy trudności cztery jhany konstytuujące wyższy umysł i będące przyjemnymi przebywaniami tutaj i teraz. Z wyczerpaniem skaz, zrealizował dla samego siebie z bezpośrednia wiedzą, tutaj i teraz, wyzwolenie umysłu bez skaz, wyzwolenie przez zrozumienie, i wkroczywszy weń, trwa w nim. Ani nie aprobuję twojego twierdzenia, braminie, ani go nie odrzucę. Raczej, opisuję posiadającego cztery cechy jako wielkiego człowieka z wielką mądrością”.

„To cudowne, to wspaniałe, mistrzu Gotama, jak dobrze to zostało przedstawione przez mistrza Gotamę. Uważamy mistrza Gotamę za tego kto posiada te cztery cechy. Gdyż praktykuje on dla dobra i szczęścia wielu ludzi; jest tym który ustanowił wielu ludzi w szlachetnej metodzie, to jest w dobroci Dhammy. Myśli cokolwiek chce pomyśleć i nie myśli niczego czego nie chce myśleć; wybiera cokolwiek chce wybrać i nie wybiera niczego czego nie chce wybrać; w taki sposób osiągnął mistrzostwo nad drogami myśli. Uzyskuje na życzenie, bez kłopotu czy trudności cztery jhany konstytuujące wyższy umysł i będące przyjemnymi przebywaniami tutaj i teraz. Z wyczerpaniem skaz, zrealizował dla samego siebie z bezpośrednia wiedzą, tutaj i teraz, wyzwolenie umysłu bez skaz, wyzwolenie przez zrozumienie, i wkroczywszy weń, trwa w nim”.

„Z pewnością, braminie, twoje słowa są nachalne i niechciane, nie mniej, odpowiem ci. W rzeczy samej, praktykuję dla dobra i szczęścia wielu ludzi; jestem tym który ustanowił wielu ludzi w szlachetnej metodzie, to jest w dobroci Dhammy. Myślę cokolwiek chcę pomyśleć i nie myślę niczego czego nie chcę myśleć; wybieram cokolwiek chcę wybrać i nie wybieram niczego czego nie chcę wybrać; w taki sposób osiągnąłem mistrzostwo nad drogami myśli. Uzyskuję na życzenie, bez kłopotu czy trudności cztery jhany konstytuujące wyższy umysł i będące przyjemnymi przebywaniami tutaj i teraz. Z wyczerpaniem skaz, zrealizowałem dla samego siebie z bezpośrednią wiedzą, tutaj i teraz, wyzwolenie umysłu bez skaz, wyzwolenie przez zrozumienie, i wkroczywszy weń, trwam w nim”.

Ten kto odkrył dla dobra wszystkich istot

wyzwolenie z sideł śmierci;

kto ukazał Dhammę, metodę,

dla korzyści bogów i ludzi;

ten, w którym wielu ludzi pokłada zaufanie;

obeznany w tym co jest ścieżką a co nie jest ścieżką,

będący bez skaz ze spełnionym zadaniem;

Przebudzony niosący swe ostatnie ciało

jest nazywany „wielkim człowiekiem o wielkiej mądrości”.

AN IV, 11

Mnisi, jeżeli zmysłowa myśl, myśl złej woli, czy myśl o krzywdzeniu powstaje u mnicha, podczas gdy chodzi, i toleruje ją, nie porzuca jej, nie usuwa jej, nie unicestwia jej, i nie niszczy jej, wtedy o tym mnichu powiada się, że jest pozbawiony entuzjazmu i obawy; jest cały czas, stale leniwy i bez energii, podczas gdy chodzi.

Mnisi, jeżeli zmysłowa myśl, myśl złej woli, czy myśl o krzywdzeniu powstaje u mnicha, podczas gdy stoi, i toleruje ją, nie porzuca jej, nie usuwa jej, nie unicestwia jej, i nie niszczy jej, wtedy o tym mnichu powiada się, że jest pozbawiony entuzjazmu i obawy; jest cały czas, stale leniwy i bez energii, podczas gdy stoi.

Mnisi, jeżeli zmysłowa myśl, myśl złej woli, czy myśl o krzywdzeni powstaje u mnicha, podczas gdy siedzi, i toleruje ją, nie porzuca jej, nie usuwa jej, nie unicestwia jej i nie niszczy jej, wtedy o tym mnichu powiada się, że jest pozbawiony entuzjazmu i obawy; jest cały czas, stale leniwy i bez energii, podczas gdy siedzi.

Mnisi, jeżeli zmysłowa myśl, myśl złej woli, czy myśl o krzywdzeni powstaje u mnicha, podczas gdy leży, i toleruje ją, nie porzuca jej, nie usuwa jej, nie unicestwia jej i nie niszczy jej, wtedy o tym mnichu powiada się, że jest pozbawiony entuzjazmu i obawy; jest cały czas, stale leniwy i bez energii, podczas gdy leży.

Ale jeżeli zmysłowa myśl, myśl złej woli, czy myśl o krzywdzeniu powstaje u mnicha, podczas gdy chodzi, i nie toleruje jej, porzuca ją, usuwa ją, unicestwia ją i niszczy ją, wtedy o tym mnichu powiada się, że jest entuzjastyczny i obawia się błędnego zachowania; jest cały czas, stale energiczny i zdecydowany, podczas gdy chodzi.

Mnisi, jeżeli zmysłowa myśl, myśl złej woli, czy myśl o krzywdzeniu powstaje u mnicha, podczas gdy stoi, i nie toleruje jej, porzuca ją, usuwa ją, unicestwia ją i niszczy ją, wtedy o tym mnichu powiada się, że jest entuzjastyczny i obawia się błędnego zachowania; jest cały czas, stale energiczny i zdecydowany, podczas gdy stoi.

Mnisi, jeżeli zmysłowa myśl, myśl złej woli, czy myśl o krzywdzeniu powstaje u mnicha, podczas gdy siedzi, i nie toleruje jej, porzuca ją, usuwa ją, unicestwia ją i niszczy ją, wtedy o tym mnichu powiada się, że jest entuzjastyczny i obawia się błędnego zachowania; jest cały czas, stale energiczny i zdecydowany, podczas gdy siedzi.

Mnisi, jeżeli zmysłowa myśl, myśl złej woli, czy myśl o krzywdzeniu powstaje u mnicha, podczas gdy leży, i nie toleruje jej, porzuca ją, usuwa ją, unicestwia ją i niszczy ją, wtedy o tym mnichu powiada się, że jest entuzjastyczny i obawia się błędnego zachowania; jest cały czas, stale energiczny i zdecydowany, podczas gdy leży.

Czy to chodząc czy stojąc,

siedząc czy leżąc,

ten kto myśli złe myśli

połączone z domowym życiem

wszedł na złą ścieżkę,

zauroczony złudnymi myślami:

taki mnich nie może osiągnąć

najwyższego przebudzenia.

Ale ten, co niezależnie czy chodzi,

stoi, siedzi, czy leży,

uspokoił swe myśli

i rozmiłowuje się w uspokojeniu myśli:

taki mnich jak ten może osiągnąć

najwyższe przebudzenie.

Oczyszczanie myśli

Mnisi, kiedy złe, niekorzystne myśli połączone z pożądaniem, z nienawiścią i ze złudzeniem powstały u mnicha z uwagi na pewien znak na który to znak zwracał uwagę, wszelkie takie złe niekorzystne myśli są porzucane u niego i znikają, gdy zwraca uwagę na znak inny niż ten i połączony z tym co korzystne i tak jego umysł jest ustabilizowany w sobie, uspokojony, doprowadzony do zjednoczenia i skoncentrowany; i kiedy wszelkie (dalsze) złe niekorzystne myśli połączone z pożądaniem, z nienawiścią i ze złudzeniem są porzucone u niego i zanikają gdy kontempluje niebezpieczeństwo takich myśli i tak z porzuceniem ich jego umysł jest ustabilizowany w sobie, uspokojony, doprowadzony do zjednoczenia i skoncentrowany; i kiedy wszelkie (dalsze) złe niekorzystne myśli połączone z pożądaniem, z nienawiścią i ze złudzeniem są porzucone u niego i zanikają gdy próbuje zapomnieć te myśli i nie zwracać na nie uwagi i tak jego umysł jest ustabilizowany w sobie, uspokojony, doprowadzony do zjednoczenia i skoncentrowany; i kiedy wszelkie (dalsze) złe niekorzystne myśli połączone z pożądaniem, z nienawiścią i ze złudzeniem są porzucone u niego i zanikają gdy zwraca uwagę na ustabilizowanie myślowych determinacji odnośnie co do tych myśli i tak z porzuceniem ich jego umysł jest ustabilizowany w sobie, uspokojony, doprowadzony do zjednoczenia i skoncentrowany; i kiedy wszelkie (dalsze) złe niekorzystne myśli połączone z pożądaniem, z nienawiścią i ze złudzeniem są porzucone u niego i zanikają gdy z zaciśniętymi zębami i językiem naciskającym podniebienie zbija, powstrzymuje i zgniata umysł umysłem i tak z porzuceniem ich jego umysł jest ustabilizowany w sobie, uspokojony, doprowadzony do zjednoczenia i skoncentrowany, wtedy ten mnich jest nazwany mistrzem kursu myślowych determinacji, będzie myślał myśli które chce i nie będzie myślał myśli których nie chce. Odseparował się od pragnienia, odrzucił więzy i słusznie zakończył cierpienie przez penetrację wyobrażenia. Oto co powiedział Zrealizowany. Mnisi byli zadowoleni i ucieszeni słowami Zrealizowanego.

M 20